Trochę Historii

Historia Miedzianki, wsi położonej u podnóża góry o tej samej nazwie, od wieków związana jest z górnictwem.
Rudy miedzi wydobywano tu już w średniowieczu.
Niewykluczone, że eksploatację miejscowych złóż prowadzono także w starożytności.
Najstarszy dokument pisany potwierdzający wydobywanie miedzi na tym obszarze pochodzi z 1478 roku kiedy to król Kazimierz Jagiellończyk wydał pozwolenie żupnikowi chęcińskiemu Janowi Karasiowi na założenie huty miedzi w pobliskiej wsi Polichno.
Najbardziej intensywne prace prowadzono w XV i XVI wieku. Eksploatowano wtedy płytkie, najłatwiej dostępne złoża krasowe, a wydobywane kruszce przetapiano w dwóch hutach w Polichnie usytuowanych nad rzeką Jedlnicą. Właśnie z tego powodu obecna nazwa rzeki brzmi Hutka.
"W tej górze kruszec miedziany bardzo dobry, srebra ma niemało. Lazur przy nim bardzo kosztowny i zielenica bardzo cudna.”


Charakterystyka rud pochodzących z Miedzianki z 1569 r.
Stopniowy upadek górnictwa nastąpił gdy łatwo dostępne złoża znajdujące się powyżej zwierciadła wód gruntowych uległy wyczerpaniu.
Na początku XVII wieku król Zygmunt III Waza próbował odbudować tutejsze górnictwo i zainwestował w budowę sztolni, która miała odwodnić i w ten sposób udostępnić głębsze partie złoża. Sztolnia jednak zawala się.
W okresie wojen szwedzkich górnictwo w rejonie Miedzianki zamarło całkowicie. Próby jego ożywienia przeprowadzano dopiero w czasach panowania Jana III Sobieskiego.

W czasach saskich sprowadzono 12 węgierskich górników i sztygara Pawła Orosza.
Za panowania Stanisława Augusta przybył na Miedziankę sprowadzony przez króla mineralog niemiecki J.P. Carossi, który uznał złoże za opłacalne do wydobycia.
Król nie zdążył poczynić inwestycji w celu przywrócenia eksploatacji, gdyż Polska znalazła się pod zaborami, a rejon Miedzianki dostał się pod okupację Austrii.
Austriacy potrzebując miedzi na potrzeby wojenne uruchomili kopalnie na Miedziance, wydobycie jednak szybko zostało przerwane, gdy w wyniku wojen napoleońskich utracili te tereny.

W czasach Królestwa Polskiego w okresie od 1817-1821 r. z inicjatywy Stanisława Staszica, wznowiono eksploatacje na Miedziance.
.
Na początku XX wieku przybyli na Miedziankę dwaj bracia Stanisław i Bolesław Łaszczyńscy, którzy uznali iż przy użyciu nowych technik, będzie się opłacało wydobywać ubogie rudy i produkować z nich miedź.
Stanisław po raz pierwszy zastosował na skalę przemysłową udoskonaloną przez siebie elektrolityczną metodę otrzymywania miedzi.
Po II wojnie światowej, w latach 1949-1954, ostatni raz prowadzono poszukiwawczą eksploatacje złóż Miedzianki. Trudne warunki wydobycia oraz odkrycie olbrzymich złóż rud miedzi na Dolnym Śląsk spowodowało ostateczne zamknięcie kopalni. W roku 1958 całe wzniesienie objęto ochroną prawną przez ustanowienie na jego terenie rezerwatu przyrody "Góra Miedzianka".
Dzieje i niezapomniany urok lamp acetylenowych PDF Drukuj Email

Zapraszamy do zwiedzania wystawy dawnych lamp karbidowych w Muzealnej Izbie Górnictwa Kruszcowego w Miedziance

Dnia 5 grudnia 2010 r. w Muzealnej Izbie Górnictwa Kruszcowego otwarta została wystawa lamp acetylenowych, zwanych też karbidowymi. Można obejrzeć na niej kilkadziesiąt sztuk takich lamp, oraz akcesoriów do nich, a także zapoznać się z ciekawą historią tego oświetlenia. Na ekspozycji prezentowane będą różnorodne lampy karbidowe – do zastosowania w górnictwie, kolejnictwie, wojsku, czy w domu i gospodarstwie, a także używane jako oświetlenie samochodowe i rowerowe. Na wystawie znajdą się też lampy samoróbki; zaskakuje pomysłowość w ich konstrukcji i dobór materiału, z którego zostały wykonane (np. z kawałków różnej wielkości rur, czy łusek po pociskach artyleryjskich!).
Rozkwit oświetlenia acetylenowego nastąpił w końcu XIX w., było ono nawet szumnie nazywane „światłem przyszłości”. Jednakże po ponad półwiecznym okresie popularności stało się jednak „światłem przeszłości” – zostało wyparte przez oświetlenie elektryczne. W Polsce lampy karbidowe używane były powszechnie na obszarach wiejskich jeszcze do lat 60-tych XX w. jako oświetlenie domowe i gospodarcze. Jednakże masowa elektryfikacja wsi przeprowadzona po wojnie doprowadziła do zaniku oświetlenia tego  typu. Jeszcze do niedawna lampy karbidowe były stosowane w speleologii.
Właścicielem lamp prezentowanych na wystawie jest pan Maciej Grzelak z Łodzi. Od 20 lat zajmuje się on eksploracją jaskiń oraz starych kopalni i jest jednym z inicjatorów powołania Speleoklubu Łódzkiego, którego jest teraz wiceprezesem. To właśnie używanie przez niego lamp karbidowych jako źródła światła podczas wędrówek podziemnych rozbudziło w nim zainteresowanie historią tego oświetlenia oraz pasję zbieracką. Obecnie ma on w swoich zbiorach kilkaset eksponatów. Na wystawie  prezentowanych jest około stu lamp oraz innych akcesoriów do nich, wybranych tak, by w przejrzysty sposób ukazać dzieje oświetlenia karbidowego i jego różnorakich zastosowań.
 
Wystawę można oglądać w Muzeum do końca lutego 2011 r.
 

Tekst: Stanisław Krupa, Urszula Porzucek

 
Historia górnictwa na Miedziance PDF Drukuj Email
Początki górnictwa miedzi w rejonie Miedzianki giną w pomrokach dziejów. Już w czasach średniowiecza wydobywano tu rudy miedzi, a niewykluczone, że eksploatację miejscowych złóż prowadzono także w starożytności. Najstarszy dokument pisany potwierdzający wydobywanie miedzi na tym obszarze pochodzi z 1478 r. Dotyczy on pozwolenia uzyskanego od Kazimierza Jagiellończyka przez mieszczanina i zarazem żupnika chęcińskiego, Jana Karasia, na założenie w pobliskiej wsi Polichno huty miedzi, mającej przerabiać rudę pochodzącą z Miedzianki.

Najbardziej intensywne prace prowadzono w XV i XVI wieku. Eksploatowano wtedy płytkie, najłatwiej dostępne złoża krasowe, a wydobywane kruszce przetapiano w dwóch hutach w Polichnie usytuowanych nad rzeką Jedlnicą. Właśnie z tego powodu obecna nazwa rzeki brzmi Hutka. Zachowała się charakterystyka tutejszych rud z 1569 r.: "W tej górze kruszec miedziany bardzo dobry, srebra ma niemało. Lazur przy nim bardzo kosztowny i zielenica bardzo cudna.”

Więcej…
 
Budowa geologiczna złoża na Miedziance PDF Drukuj Email
 
Masyw Miedzianki położony jest na północno-zachodnim krańcu Antykliny Chęcińskiej. Zbudowany jest on ze skał paleozoicznych. Są to głównie masywne wapienie żywetu i franu, w obrębie których tkwią również niewielkie, tektonicznie wyklinowane soczewki i wkładki utworów famenu i turneju, wykształcone jako wapienie i łupki margliste.
 
Utwory budujące masyw Miedzianki niejednokrotnie wykazują przejawy silnego sfałdowania. Część warstw skalnych została w wyniku procesów tektonicznych wychylona od swojego pierwotnego położenia o ponad 90 stopni, a następnie pocięta przez szereg spękań i poprzesuwana systemem uskoków. Od północnego wschodu wapienie dewonu nasunięte są na łupki mułowcowe dolnego kambru budujące jądro Antykliny Chęcińskiej.
 
Więcej…
 
 
copyright Portal geologiczny Mente et Malleo 2008 All rights reserved